OHCHR Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatariaren Bulegoak bere urteko txostena argitaratu du: “Giza eskubideen sustapena eta babesa eta 2030 Agendaren inplementazioa bateratzen dituzten ikuspegi integratuei buruzko praktika onak, zailtasunak eta ikasitako ikasgaiak”. Erreferentzia globaleko dokumentu honek aztertzen du nola biztanleen giza eskubideak politika publikoen erdigunean kokatzeak bizkortzen duen Garapen Jasangarrirako Helburuak (GJH) betetzeko bidea. Aurten, txostenak aipamen berezia egiten dio Euskadiri, borondatezko tokiko azterketekin (VLR) eta giza eskubideak 2030 Agendaren lurralde‑inplementazioan txertatzeko egin duen etengabeko lanagatik.

Txostena ofizialki aurkeztuko da Giza Eskubideen Kontseiluaren 61. bilkuran, otsailaren 23tik apirilaren 2ra Genevan. Dokumentuak, tartean 2025ean OHCHRi bidalitako euskal ekarpena, publiko daude NBEren webgune ofizialetan.

Txostenaren ikuspegia

Txostenak azpimarratzen du giza eskubideak eta 2030 Agenda elkarren osagarri direla, eta nazioarteko zuzenbidearekin lerrokatutako inplementazioak areagotzen duela legitimotasuna, politika‑koherentzia eta eraginkortasuna pobreziarekin, diskriminazioarekin eta desberdintasun estrukturalekin borrokatzean.

Dimentsio sozialean, OHCHRek ohartarazten du pobrezia estremean 800 milioi pertsona baino gehiago daudela oraindik, eta desberdintasun ekonomikoak eta diskriminazioak areagotu egin direla, batez ere emakumeengan, herri indigenetan, afro‑jatorriko komunitateetan eta desgaitasuna duten pertsonengan. Txostenak nabarmentzen du babes sozial unibertsala, zaintza‑sistema eraldatzaileak eta diskriminazioaren aurkako lege integralak beharrezko zutabeak direla inor atzean ez uzteko.

Dimentsio ekonomikoan, txostenak giza eskubideetan oinarritutako ekonomiak aldarrikatzen ditu, berdintasunean oinarritutako aurrekontu publikoak eta politika fiskal edo zor‑kudeaketak eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalak urratu ez ditzaten behar diren eragin‑ebaluazioak. Halaber, justizia fiskala indartzeko, finantza‑fluxu irregularren aurka egiteko eta nazioarteko finantza‑arkitektura berritzeko deia egiten du, herrialdeek jardun‑marjina nahikoa izan dezaten.

Dimentsio ingurumenalean, txostenak ingurune garbi, osasungarri eta iraunkorrerako eskubidea aitortzen du ardatz, eta gogorarazten du krisi klimatikoa ere giza eskubideen krisia dela. Klima‑auzitegiko kasuak, nazioarteko akordioak (hala nola, Pariseko Akordioa) eta trantsizio justuetan eskubideak erdigunean jartzeko beharra aipatzen ditu.

Azkenik, OHCHRek ezinbestekotzat jotzen du askatasun publikoak, justiziarako sarbidea eta parte‑hartzea indartzea, eta giza eskubideen mekanismoen eta 2030 Agendaren jarraipen‑prozesuen arteko loturak sendotzea, Examen Nazional eta Lokal Borondatezkoen bidez. Testuinguru horretan kokatzen du GJHen lurralde‑egokitzapenaren gero eta garrantzi handiagoa.

GJHen lurralde‑egokitzapena, inor atzean ez uzteko giltza

OHCHRek bereziki azpimarratzen du 2030 Agenda lurralde mailan egokitzea estrategikoa dela. Txosteneko 67. paragrafoak azaltzen du ikuspegi horrek aukera ematen duela GJHak komunitate bakoitzaren behar eta lehentasunetara egokitzeko, giza eskubideen ikuspegitik.

Esparru horretan kokatzen dira bi adibide nabarmen: Sacramento hiriko borondatezko tokiko azterketa, “inor atzean ez uztea”, giza eskubideak eta genero‑berdintasuna ardatz hartuta. Eta Euskadiren urteko borondatezko tokiko azterketa, giza eskubideei lotutako konpromiso esplizituak jasotzen dituena.

Aipamen horrek berresten du euskal erakundeek eta euskal gizarte‑eragileek egindako lana, giza eskubideak, berrikuntza soziala eta gobernantza lankidetzazkoa lotzen dituen ikuspegi eraldatzaile baten bidez.

Euskal ekarpena: gobernantza, giza eskubideak eta eragile anitzeko aliantzak

OHCHRi bidalitako euskal ekarpena honako erakundeek landu zuten: Giza Eskubide, Biktimen eta Aniztasunaren Zuzendaritza; Berrikuntza Sozial eta 2030 Agenda Zuzendaritza; eLankidetza; eta UN Etxea. Dokumentuak azken urteetan egindako aurrerapausoak jasotzen ditu, politika publikoak giza eskubideetan eta iraunkortasunean oinarritutako ikuspegi integralarekin lerrokatzeko.

Nabarmendutako praktiken artean daude:

• Demokrazia kultural eta sozial bizi baten sendotzea, partaidetza eta elkarlanari lehentasuna emanez.
• Agenda 2030 Euskadi Foro Multiagentea, Euskal GJHen Aliantza eta erakunde, gizarte zibil, akademia eta sektore pribatuaren artean sortutako elkarlan‑espazioak.
• Eustatekin garatutako jarraipen‑adierazleak, politikek GJHetan eta giza eskubideetan duten eragina modu zehatzean neurtzeko.
• Politika‑koherentziaren aldeko apustua, garapen iraunkorraren dimentsio sozialak, ekonomikoak, lurraldekoak eta kulturalak uztartzeko.
• Eskubide kultural eta linguistikoen aitortza, Euskadik bultzatuta sortu den GJH 18: aniztasun kultural eta linguistikoa proposamena barne.

GJH 16 indartzen duten praktika berritzaileak: NARE programa

OHCHRek nabarmentzen du giza eskubideen defendatzaileak babestea ezinbestekoa dela gizarte baketsu, bidezko eta inklusiboak eraikitzeko. Testuinguru horretan, Euskadik nazioartean aitortutako esperientziak eskaintzen ditu, hala nola NARE programa, 2011tik martxan dagoen giza eskubideen defendatzaileentzako harrera eta babes programa. Zaintza, segurtasuna eta duintasuna erdigunean jartzen dituen politika publiko aitzindaria da, sare‑lankidetzan oinarritua.

UN Etxeak aitortza ospatzen du

UN Etxeak bereziki ospatzen du OHCHRen aitortza. Aipamenak erakusten du aliantza zabalak, lurraldeko konpromisoa eta giza eskubideetan oinarritutako ikuspegia funtsezko zutabeak direla trantsizio eta garapen eraldatzaile baterako. 2030 Agenda betetzeko bidea komunitateetatik eraikitzen dela berresten du: parte hartzeko, erabakiak hartzeko eta eskubideak goza daitezen baldintzak sortuz.

ESTEKAK

Informe anual “Mejores prácticas, dificultades y lecciones aprendidas en relación con los enfoques integrados de la promoción y protección de los derechos humanos y la implementación de la Agenda 2030”
https://www.ohchr.org/es/documents/thematic-reports/ahrc6113-best-practices-challenges-and-lessons-learned-concerning

Contribución para el informe del Consejo de Derechos Humanos sobre las mejores prácticas, las dificultades y las lecciones aprendidas en relación con los enfoques integrados para la promoción y protección de los derechos humanos y la implementación de la Agenda 2030 a nivel mundial

https://unetxea.org/portfolio-item/contribucion-ddhh-agenda2030/