“Educación Cultural y Artística. Casos inspiradores. Red de Escuelas Asociadas de la UNESCO. Camino a MONDIACULT 2025” argitalpena, Begoña Guzmán Sánchez UN Etxeko Kultura arduradunak koordinatu eta idatzia, UNESCOren Eskola Elkartuen XXXVI. Topaketatik sortu zen, Meridan, 2025eko uztailaren 1etik 4ra, eta UNESCOren Estatuko Eskola Elkartuen Sareak antolatu zuen.

 

Dokumentu honetan, hezkuntza artistikoa eta kulturala, hezkuntza-prozesuetan integratua, inklusiorako, sormenerako eta herritartasun globala eraikitzeko tresna dela erakusten duten esperientzia pedagogikoak jasotzen dira.

 

UNESCO Eskola Sarea hezkuntza berriztatzeko gune gisa

Esperientziak UNESCOren Eskola Elkartuen Sarearen (PEA sarea) testuinguruan garatzen dira. Nazioarteko komunitate horrek 182 herrialdetan 12.000 ikastetxe baino gehiago lotzen ditu helburu komun batekin: haurren eta gazteen buruan bakea sustatzea. Espainian, 197 eskola daude sare horretan, eta 15 Euskal Autonomia Erkidegoan.

 

PEA sarea hiru lehentasun estrategikoren inguruan egituratzen da:

• Garapen iraunkorrerako hezkuntza.
• Herritartasun globalerako hezkuntza.
• Kultura arteko eta ondarearen ikaskuntza.

 

Gainera, lau ekintza-ildo bultzatzen ditu:

1. Hezkuntza-berrikuntza, metodologia sortzaileak eta eraldatzaileak sustatuz.
2. Eskolen arteko lankidetza, jakintzak eta jardunbide egokiak partekatzeko.
3. Irakaskuntzako eta erakundeetako gaitasunak garatzea, etengabeko prestakuntzaren bidez.
4. Eragina eta komunikazioa, politika publikoetan eragiteko eta gizartea sentsibilizatzeko.

 

Ildo horiek laborategi bizi bihurtzen dituzte eskolak, eta kultura, artea eta giza eskubideak integratzen dituzten ikuspegi pedagogikoekin esperimentatzen dute.

 

Kasu inspiratzaileak: kultura bizia eskolan

Argitalpenak UNESCO Sareko eskolan gauzatzen ari diren proiektuak aurkezten ditu, hezkuntza artistikoak eta kulturalak ikasgela nola eraldatzen duen erakusten dutenak:

 

• Tradiziotik bihotzera (Toki Alai BHI, Irun): euskal musika-ondarea biziberritzea ikus-entzunezko ikerketa eta sorkuntzaren bidez.
• Gernikako Oihua (Berrio Otxoa Ikastetxea, Bilbo): artea memoria historikorako eta bakearen kulturarako tresna gisa.
• Ondare UP! Otxarkoaga (Bilbo): ondarea ikuspegi kritiko, artistiko eta kulturartekotik aztertzen duten gazteak.
• Gloria Fuertes (Andorra, Teruel): artea hizkuntza inklusibo gisa hezkuntza bereziko ikastetxe batean.
• AraArt (Institut Leonardo da Vinci, Sant Cugat): sorkuntza artistikoa ikaskuntzaren erdigunean jartzen duen berrikuntza pedagogikoa.
• Compartim el nostre patrimoni local (Katalunia): ikastetxeen arteko lankidetza ondare historikoa ikertzeko eta baloratzeko.
• Patrimoni immaterial i gràfic (CEIP Es Puig, Sóller): ahozko tradizioen eta arte grafikoaren esplorazioa, memoria kolektiboa indartzeko.
• Reviviendo Emerita (Sáenz de Buruaga BHI, Mérida): Augusta Emeritaren berreraikuntza digitala eta fisikoa, iragana eta oraina konektatuz.

 

Kasu horiek erakusten dute kultura- eta arte-hezkuntza ez dela osagarri bat, baizik eta hezkuntza-komunitatearen inklusiorako, sormenerako, garapen pertsonalerako eta eraldaketarako motor bat.

 

Nazioarteko agendarekiko lotura: Marco UNESCO, Inplementazio gida eta MONDIACULT

Esperientzia horiek PEA sarearen tokiko ekintzaren barruan kokatzen badira ere, UNESCOren konpromiso globalekin bat egitean, haien zentzua handitu egiten da:

• Kultura eta Arte Hezkuntzarako UNESCO Esparrua (2024): Abu Dabin onartua, kultura eta arteak hezkuntza-sistemetan integratzeko helburuak ezartzen ditu, garapen iraunkorraren eta bakearen zutabe gisa.
• Arte Hezkuntza Inplementatzeko Gida (UNESCO, 2025): gobernuak, hezkuntza-erakundeak eta kultura-eragileak orientatzen ditu arte-hezkuntzarako sarbide unibertsala bermatzeko, giza eskubideen, kultura-aniztasunaren eta iraunkortasunaren ikuspegitik.
• MONDIACULT 2025: praktika horiek partekatzeko eta kultura eskubide gisa eta etorkizun posibleak irudikatzeko baliabide gisa integratuko duen hezkuntzarekiko konpromiso globala indartzeko gunea izan da.

 

UN Etxeak, irakasleak, erakundeak eta kultur eragileak gonbidatzen ditu esperientzia horietan inspiratzera eta UNESCO Esparruaren eta Ekintzarako Gidaren inplementazioarekin bat egitera. Arte eta kultura hezkuntza funtsezkoa da gizarte bidezkoagoak, sortzaileagoak eta askotarikoagoak eraikitzeko.

 

   ARGITALPENA

 

 

*Azaleko irudia: Gloria Fuertes hezkuntza bereziko ikastetxe publikoa (Andorra, Teruel)